ෆේස්බුක්, වට්ස්ඇප්, ඉමෝ ආරක්ෂිතද? සමාජ මාධ්‍ය හරහා සිදුවන රහසිගත සංවාදවල සැඟවුණු අවදානම ?

නූතන සමාජයේ ජීවත් වන අප සැම දෙනාම පාහේ දිනපතා ෆේස්බුක් (Facebook), වට්ස්ඇප් (WhatsApp) සහ ඉමෝ (Imo) වැනි සන්නිවේදන යෙදුම් (Chat Apps) භාවිතා කරති. විශේෂයෙන්ම තමන්ගේ පෞද්ගලික තොරතුරු, රහසිගත කතාබස්, ඡායාරූප සහ වීඩියෝ පවා හුවමාරු කර ගැනීමට බොහෝ දෙනෙක් මෙම යෙදුම් භාවිතා කරන්නේ ඒවා සියයට සියයක්ම ආරක්ෂිත යැයි සිතමිනි.

නමුත් ඇත්තටම මෙම යෙදුම් හරහා අප සිදුකරන රහසිගත සංවාද සම්පූර්ණයෙන්ම ආරක්ෂිතද? මේ පිළිබඳව අප දෙවරක් සිතිය යුතුව ඇත.

1. අන්තයේ සිට අන්තයටම සංකේතනය (End-to-End Encryption) යනු කුමක්ද?

වට්ස්ඇප් වැනි සමහර යෙදුම්වල “End-to-End Encryption” තාක්ෂණය පවතින බව ඔබ අසා ඇති. මෙයින් අදහස් කරන්නේ පණිවිඩය යවන පුද්ගලයාට සහ එය ලබන පුද්ගලයාට හැර වෙනත් කිසිම බාහිර පාර්ශවයකට (එම ආයතනයට පවා) එම පණිවිඩ කියවිය නොහැකි බවයි.

නමුත් මෙහි ඇති ගැටලුව නම්: පණිවිඩවල අන්තර්ගතය ආරක්ෂිත වුවද, ඔබ පණිවිඩය යැවූ වේලාව, කාහටද යැව්වේ සහ ඔබ සිටින ස්ථානය වැනි Metadata (දත්ත පිළිබඳ දත්ත) මෙම සමාගම් සතු සර්වර් (Servers) වල තැන්පත් වීමයි.

2. දත්ත සොරකම් කිරීම් සහ සමාගම්වල වගකීම

බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ තමන්ගේ දත්ත කිසිවිටකත් පිටතට නොයන බවයි. නමුත් වර්තමානයේ මහා පරිමාණ දත්ත හැකර්වරුන් (Hackers) විසින් මෙම ප්‍රධාන සමාගම්වල දත්ත පද්ධති බිඳදමා (Data Breaches) මිලියන ගණනක පරිශීලකයන්ගේ තොරතුරු සොරකම් කළ අවස්ථා ඉතිහාසයේ ඕනෑතරම් ඇත.

සමාජ මාධ්‍ය ආයතන ඔවුන්ගේ “පරිශීලක කොන්දේසි” (Terms and Conditions) වල පැහැදිලිවම සඳහන් කර ඇත්තේ තෙවන පාර්ශවීය හැකර් ප්‍රහාර හෝ පරිශීලකයාගේ නොසැලකිලිමත්කම නිසා සිදුවන දත්ත කාන්දුවීම් සම්බන්ධයෙන් ඔවුන් සම්පූර්ණයෙන්ම වග නොකියන බවයි. අප මෙම ඇප්ස් ස්ථාපනය (Install) කිරීමේදී “Agree” (එකඟයි) බොත්තම ඔබන්නේ මෙම කොන්දේසි කියවීමකින් තොරවය.

3. පෞද්ගලික දත්ත අනතුරේ වැටෙන ප්‍රධාන ක්‍රම කිහිපයක්

• Cloud Backups (වලාකුළු සංරක්ෂණය): ඔබේ වට්ස්ඇප් පණිවිඩ Google Drive හෝ iCloud වෙත බැකප් (Backup) වන විට, ඒවා End-to-End Encrypt වී නොමැති නම් හැකර්වරුන්ට ඉතා පහසුවෙන් ඒවා ලබාගත හැක.

• Malware සහ Spyware: Pegasus වැනි ඔත්තු බලන මෘදුකාංග මඟින් ඔබේ දුරකථනයට ඇතුළු වී චැට් ඇප්ස්වල ඇති සියලුම රහස් සොරකම් කළ හැක.

• දුරකථනයේ ආරක්ෂාව දුර්වල වීම: දුරකථනයට ශක්තිමත් මුරපදයක් (Password) නොමැති වීම හෝ වෙනත් අයෙකුට දුරකථනය පාවිච්චි කිරීමට දීමෙන් ඔබේ රහස් පිටතට යා හැක.

ආරක්ෂිතව සිටීමට අප කළ යුත්තේ කුමක්ද?

1. වැදගත් රහස් හුවමාරු නොකිරීම: බැංකු ගිණුම් අංක, රහස් අංක (Passwords), සහ තමන්ගේ ඉතා පෞද්ගලික ඡායාරූප හෝ වීඩියෝ කිසිවිටකත් මෙම චැට් ඇප්ස් හරහා හුවමාරු කර නොගන්න.

2. Two-Factor Authentication (2FA) සක්‍රීය කිරීම: ඔබගේ ගිණුම්වල ආරක්ෂාව තහවුරු කර ගැනීමට මෙය අනිවාර්යයෙන්ම කරන්න.

3. වඩාත් ආරක්ෂිත ඇප්ස් භාවිතය: පෞද්ගලිකත්වයට මුල් තැන දෙන Signal වැනි වඩාත් ආරක්ෂිත සන්නිවේදන යෙදුම් වෙත යොමු වීම.

උපදේශය

තාක්ෂණය කොතරම් දියුණු වුවද, අන්තර්ජාලය හරහා සිදුවන කිසිදු සන්නිවේදනයක් 100% ක්ම ආරක්ෂිත නොවේ. එම නිසා, “මගේ චැට් එක කාටවත් පෙනෙන්නේ නැහැ” යන මිථ්‍යාවෙන් මිදී, තමන්ගේ පෞද්ගලික තොරතුරුවල ආරක්ෂාව තමන් සතු වගකීමක් බව වටහාගෙන බුද්ධිමත්ව සමාජ මාධ්‍ය පරිශීලනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.