ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතිය යනු කලෙක සිටම ලෙයින් සහ කඳුළින් තෙත් වූ ඉතිහාසයකට උරුමකම් කියන ස්ථානයකි. “සිරකරුවෝ ද මනුෂ්යයෝ ය” යන්න බන්ධනාගාර තාප්පයේ විශාල අකුරින් ලියා තිබුණ ද, එම පාඨය සැබෑ සමාජ-දේශපාලන දේහය තුළ හුදු සටන් පාඨයක් පමණක් බවට පත්ව ඇති බව වරින් වර සිදුවන බන්ධනාගාර ගැටුම් සහ මරණ දෙස බැලීමේදී පැහැදිලි වේ. මෑතකදී වාර්තා වූ බන්ධනාගාර නොසන්සුන්තා සහ මරණ දෙස බලන විට, මෙවැනි ඛේදවාචකයන් මෙවර පමණක් සිදුවූවක් නොවන බවත්, පසුගිය ගෝඨාභය රාජපක්ෂ පාලන සමයේදී ද මීට සමාන (හෝ මීට වඩා දරුණු) සිදුවීම් රැසක් වාර්තා වූ බවත් අපට මතකය.
මෙම ලිපිය මඟින් වත්මන් බන්ධනාගාර තත්ත්වය සහ ගෝඨාභය රාජපක්ෂ සමයේ සිදුවූ බන්ධනාගාර ඛේදවාචකයන් අතර පවතින සමානකම් හා ව්යුහාත්මක ගැටලු පිළිබඳව සංසන්දනාත්මක විග්රහයක යෙදේ.
1. ඉතිහාසය පුනරාවර්තනය වීම: එදා සහ මෙදා ප්රධාන සිදුවීම්
ශ්රී ලංකාවේ බන්ධනාගාර ඉතිහාසය දෙස හැරී බැලීමේදී, පාලන තන්ත්රයන් මාරු වුවද සිරකරුවන්ගේ ඉරණම විශාල වෙනසකට බඳුන් වී නොමැති බව පෙනේ.
ගෝඨාභය රාජපක්ෂ සමය (2020 – 2021): කොවිඩ්-19 වසංගතය ශීඝ්රයෙන් පැතිර යාමත් සමඟ බන්ධනාගාර තුළ ඇති වූ දැඩි අනාරක්ෂිත බව සහ තදබදය මුල් කරගනිමින් සිරකරුවන් විරෝධතාවල නිරත විය. මෙහි දරුණුතම ප්රතිඵලය වූයේ 2020 නොවැම්බර් මස මහර බන්ධනාගාරයේ ඇති වූ කැරැල්ලයි. එහිදී බලධාරීන් එල්ල කළ වෙඩි ප්රහාරවලින් සිරකරුවන් 11 දෙනෙකු මියගොස් 100කට අධික පිරිසක් තුවාල ලැබූහ. ඊට පෙර අනුරාධපුර බන්ධනාගාරයේදී ද වෙඩි තැබීමකින් සිරකරුවන් මියගිය අතර, එවකට සිටි රාජ්ය අමාත්යවරයෙකු බන්ධනාගාරයට බේබදුව වැදී සිරකරුවන්ට තුවක්කුවක් පෙන්වා තර්ජනය කිරීමේ කුප්රකට සිදුවීම ද වාර්තා විය.
වත්මන් සන්දර්භය: මෑත කාල සීමාව තුළ ද බන්ධනාගාර තුළ නොසන්සුන්තා, සිරකරුවන් අතර ගැටුම්, මත්ද්රව්ය ජාවාරම්කරුවන්ගේ බලපෑම් සහ බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ දැඩි ක්රියාමාර්ග හේතුවෙන් සිරකරුවන් මියයෑමේ හෝ තුවාල ලැබීමේ සිදුවීම් වාර්තා වී ඇත. වත්මන් පාලනය යටතේ නීතිය හා සාමය රැකීමට ගන්නා ඇතැම් දැඩි උත්සාහයන්, බන්ධනාගාර පද්ධතියේ පවතින මූලික බිඳවැටීම හමුවේ පුපුරා යන තත්ත්වයට පත්ව තිබේ.
2. ගැටලුවේ මූලයන්: සංසන්දනාත්මක විශ්ලේෂණයක්
යුග දෙකෙහිම සිදුවූ බන්ධනාගාර ප්රචණ්ඩත්වයට හේතු වූ පොදු සාධක කිහිපයක් හඳුනාගත හැකිය:
| සංසන්දනාත්මක සාධකය | ගෝඨාභය රාජපක්ෂ සමය | වත්මන් සමය |
| අධික තදබදය (Overcrowding) | ධාරිතාවට වඩා තුන් හතර ගුණයකින් සිරකරුවන් පිරී සිටීම. (කොවිඩ් අවදානම දැඩි වීමට ප්රධාන හේතුව මෙයයි). | තවමත් බන්ධනාගාරවල පවතින ප්රධානතම ගැටලුවකි. විශේෂයෙන් මත්ද්රව්ය වැටලීම් හේතුවෙන් රිමාන්ඩ් සිරකරුවන් සංඛ්යාව අධික ලෙස ඉහළ ගොස් ඇත. |
| ප්රේරක හේතුව (Triggering Factor) | කොවිඩ්-19 ආසාදනය වීමේ බිය සහ ඇප නොලැබීම. | බන්ධනාගාර තුළ පවතින දැඩි පාලන ක්රමවේද, මත්ද්රව්ය හිඟකම නිසා ඇතිවන නොසන්සුන්තා සහ පහසුකම් අවම වීම. |
| රාජ්ය මැදිහත්වීම සහ මර්දනය | ගැටලු සාකච්ඡාවෙන් විසඳනවා වෙනුවට සන්නද්ධ බලය (වෙඩි තැබීම්) උපරිමයෙන් භාවිත කිරීම. | ආරක්ෂාව තර කිරීමේ නාමයෙන් ඇතැම් අවස්ථාවල මානව හිමිකම් සීමා මායිම් ඉක්මවා යාම. |
3. “මනුෂ්යත්වය” සහ “අයිතිවාසිකම්” තාප්පයෙන් පිටතද?
“රැඳවියෙකු සිරගත කරනු ලබන්නේ දඬුවම් ලැබීමට මිස, දඬුවම් විඳිමින් මියයෑමට නොවේ.”
ගෝඨාභය සමයේ මහර බන්ධනාගාරයේදී සිරකරුවන් ඉල්ලා සිටියේ තමන්ව කොවිඩ් වෛරසයෙන් ආරක්ෂා කර දෙන ලෙස හෝ ඇප මත මුදාහරින ලෙසයි. නමුත් ඔවුන්ට ලැබුණේ වෙඩි උණ්ඩයි. වත්මන් වටපිටාව තුළ ද බන්ධනාගාරගත වන පුද්ගලයෙකුගේ මූලික මානව හිමිකම් සහ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට පද්ධතිය අපොහොසත් වී ඇති බව පෙනේ. සිරකරුවන් දෙස සමාජය බලන ද්වේෂසහගත ආකල්පය ද පාලකයින්ට සහ නිලධාරීන්ට තම හිතුමතයට කටයුතු කිරීමට වක්රව අනුබලයක් ලබා දෙයි.
4. නිගමනය සහ විසඳුම
ආණ්ඩු මාරු වුවද, ජනාධිපතිවරුන් මාරු වුවද, ලංකාවේ බන්ධනාගාර පද්ධතියේ පවතින “කළු පැල්ලම” මැකී ගොස් නැත. ගෝඨාභය සමයේ සිදුවූ වැරදිවලින් වත්මන් පාලකයන් ද පාඩම් ඉගෙනගෙන නැති බව මෑතකාලීන සිදුවීම්වලින් පැහැදිලි වේ.
බන්ධනාගාර ඛේදවාචකයන්ට තිරසාර විසඳුමක් ලැබෙන්නේ මතුපිටින් සිදුකරන සේදුම්කරණයන්ගෙන් නොව, සමස්ත අධිකරණ සහ බන්ධනාගාර පද්ධතියේම සිදුවන ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණයකින් පමණි. රිමාන්ඩ් සිරකරුවන් ප්රමාණය අවම කිරීම, මත්ද්රව්යවලට ඇබ්බැහි වූවන් සිරගත කරනු වෙනුවට පුනරුත්ථාපනයට යොමු කිරීම සහ බන්ධනාගාර නිලධාරීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ආකල්පමය වෙනසක් ඇති කිරීම මේ මොහොතේ අත්යවශ්යම කාර්යයකි. නැතහොත්, මීළඟ පාලන සමයේදී ද අපට ලියන්නට සිදුවනුයේ මේ ලේවැකි ඉතිහාසයේ තවත් එක් පරිච්ඡේදයක් පමණි.
Be the first to comment